ni Alvin Buenaventura ng FILCOLS
Universal ang Copyright
Ayon sa Universal Declaration of Human Rights (Article 27:2)
Lahat ay may karapatan na mabigyang-proteksiyon ang kapakanang moral at materyal bunga ng alinmang produksiyong pang-agham, pampanitikan, o pansining na siya ang may-akda.
Ang human rights ay universal. Ibig sabihin, lahat ng tao sa lahat ng sulok ng mundo ay pantay-pantay, may angking dignidad, may laya, at may mga karapatan.
Dahil universal ito, lahat ng gobyerno ay may tungkulin na ipatupad ito sa kanilang mga bansa at i-promote ang pag-aaral at pagrespeto sa mga ito.
Paano ang copyright? Wala naman ang salitang ito sa UDHR.
Totoong wala ang salitang copyright sa UDHR dahil ito ay isang legal term o salitang nilikha para madaling maintindihan ang batas. Pero nakapaloob sa Artikulo 27.2 ang laman ng copyright.
Ano ang copyright? Ito ay ang karapatan ng mga may-akda na mabigyang-proyeksiyon ang kanilang mga kapakanang moral at materyal.
Saan nagmumula ang mga kapakanang moral at materyal? Ito ang bunga ng mga produksiyong (gawa o akda) pang-agham, pampanitikan, o pansining.
Kapakanang moral? E, ano naman ang implication nito? Ibig sabihin ang may-akda, ay may moral na kapakanan sa isinulat niyang nobela. Siya lang ang may karapatang magsabi kung pangalan nga niya ang ilalagay bilang tagapaglikha ng akda. Puwede rin siyang gumamit ng pen name, kung gugustuhin niya. Walang puwedeng magdesisyon tungkol dito kundi ang may-akda.
Kapakanang materyal? E, ano naman ito? Ibig sabihin, ang may-akda lang ang may karapatan sa kikitain mula sa kanyang nobela. Dahil siya ang may karapatan, nasa kanya rin ang kapangyarihan na ilipat ito sa publisher para i-publish ang nobela niya. At ang kasunduan ng may-akda at publisher ay nagiging formal sa pagpirma nila sa isang kontrata. Sa kontrata nakasaad kung papaano ang hatian ng royalty, mga future version o anyo ng nobela at marami pang iba.
Ganito rin ang siste para sa mga nagsulat ng librong pang-agham, o sa taong nagpinta ng landscape, o sa taong nag-sculpture sa marmol.
At dahil kasali sa UDHR ang kapakanang moral at materyal ng may-akda o copyright, ito ay universal din tulad ng human rights.
Ibig sabihin, lahat ng may-akda sa lahat ng sulok na mundo ay pantay-pantay, may angking dignidad, may laya at may mga karapatan. Hindi puwedeng ang mga Pinoy author lang ang bibigyang-proteksiyon ng gobyerno sa Pilipinas. Dapat lahat ng mga author.
Ganito rin ang siste sa ibang bansa tulad ng Singapore, Japan, o United Kingdom. Hindi puwedeng ang mga Singaporean, Japanese o British author lang ang bibigyang-proteksiyon ng kanilang gobyerno. Dapat lahat ng authors.
Hindi saklaw ng border o national boundaries ang human rights at copyright. Kasi nga universal ang human rights. Kasi nga universal din ang copyright.
Inaanyayahan ang mga awtor, publisher, o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito’y para mabigyang proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay awtor/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng awtor. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Showing posts with label Universal Declaration of Human Rights. Show all posts
Showing posts with label Universal Declaration of Human Rights. Show all posts
Thursday, December 29, 2011
Thursday, December 22, 2011
Buhay na Titik: Unibersal ang Human Rights
ni Alvin Buenaventura ng FILCOLS
Kilala mo ba si Dred Scott?
Si Dred Scott ay isang African slave. Nakipaglaban siya sa korte sa America para mabuhay nang malaya kasama ang kanyang pamilya.
Matapos ang mahaba at mainit na labanan at mga debate, dinesisyunan ito ng US Supreme Court: hindi siya pwedeng maging American citizen. Dahil hindi citizen ay wala siyang karapatan at ito ay applicable sa kahit na sinong ang ninuno ay African.
Nangyari ito sa US noong panahon ni Abraham Lincoln. Iba-iba pa noon ang batas tungkol sa slavery. May mga state kung saan legal ang slavery pero sa iba namang states, illegal ito. Ibig sabihin walang unibersal o pangkalahatang batas sa slavery.
Ang kaso ni Scott ang isa sa naging mitsa ng madugong digmaan sa Amerika. Nagpang-abot at naglaban ang mga pro-slavery at anti-slavery.
Pagkatapos ng US Civil War ay nagkaroon ng pagbabago sa Konstitusyon ng Amerika. Kasama rito ang pagbuwag sa slavery, pagbibigay ng citizenship sa mga dating slave, at pagbibigay ng automatic citizenship sa mga ipinanganak sa US kahit pa mga slave ang kanilang magulang.
Ganito rin ang kwento ng Universal Declaration of Human Rights (UDHR). Matapos ang mahaba at mainit na giyera ay nagkaroon ng pagbabago sa pananaw ng lahat. Nagkaroon ng isang unibersal o panlahat na boses pagdating sa usapin ng human rights.
Dahil tanggap ng lahat ang pagiging unibersal ng laman ng deklarasyon ay nagkabisa ito bilang isang international law. Ito ang batas na sasaklaw sa lahat ng tao sa lahat ng bansa.
Lahat ng gobyerno , payag na mabigyang-proteksiyon at i-promote ang mga karapatan at kalayaan ng kanilang mga mamamayan.
Ibig sabihin, may karapatan at laya ang tao kahit maitim, maputi, o madilaw ang balat niya. May karapatan at laya ang tao kahit ano o sino pa ang sinasamba niya, o kahit wala siyang sinasamba. May karapatan at laya ang tao kahit ano ang kulay ng kanyang politika.
Bakit mahalagang magkaroon ng universal feature ang UDHR?
Dahil nga tinanggap ito ng maraming bansa, nagiging basehan ito ng mga national at international law.
At dahil may international law, ang mga disputes dito ay dinadala sa international court. Sa international court naman dinidinig ang mga matinding violation sa human rights tulad ng genocide o ethnic cleansing.
Noong 1997, ibinilang si Dred Scott at asawang si Harriet sa St. Louis Walk of Fame. Ang stars at plake ay nakadisplay sa sidewalk ng Delmar Boulevard sa Missouri. Ito ang pagbibigay-pugay sa mga tao mula sa St. Louis, Missouri na malaki o unibersal ang naging ambag sa kultura ng US.
Inaanyayahan ang mga awtor, publisher, o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito’y para mabigyang proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay awtor/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng awtor. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Unibersal ang Human Rights
Kilala mo ba si Dred Scott?
Si Dred Scott ay isang African slave. Nakipaglaban siya sa korte sa America para mabuhay nang malaya kasama ang kanyang pamilya.
Matapos ang mahaba at mainit na labanan at mga debate, dinesisyunan ito ng US Supreme Court: hindi siya pwedeng maging American citizen. Dahil hindi citizen ay wala siyang karapatan at ito ay applicable sa kahit na sinong ang ninuno ay African.
Nangyari ito sa US noong panahon ni Abraham Lincoln. Iba-iba pa noon ang batas tungkol sa slavery. May mga state kung saan legal ang slavery pero sa iba namang states, illegal ito. Ibig sabihin walang unibersal o pangkalahatang batas sa slavery.
Ang kaso ni Scott ang isa sa naging mitsa ng madugong digmaan sa Amerika. Nagpang-abot at naglaban ang mga pro-slavery at anti-slavery.
Pagkatapos ng US Civil War ay nagkaroon ng pagbabago sa Konstitusyon ng Amerika. Kasama rito ang pagbuwag sa slavery, pagbibigay ng citizenship sa mga dating slave, at pagbibigay ng automatic citizenship sa mga ipinanganak sa US kahit pa mga slave ang kanilang magulang.
Ganito rin ang kwento ng Universal Declaration of Human Rights (UDHR). Matapos ang mahaba at mainit na giyera ay nagkaroon ng pagbabago sa pananaw ng lahat. Nagkaroon ng isang unibersal o panlahat na boses pagdating sa usapin ng human rights.
Dahil tanggap ng lahat ang pagiging unibersal ng laman ng deklarasyon ay nagkabisa ito bilang isang international law. Ito ang batas na sasaklaw sa lahat ng tao sa lahat ng bansa.
Lahat ng gobyerno , payag na mabigyang-proteksiyon at i-promote ang mga karapatan at kalayaan ng kanilang mga mamamayan.
Ibig sabihin, may karapatan at laya ang tao kahit maitim, maputi, o madilaw ang balat niya. May karapatan at laya ang tao kahit ano o sino pa ang sinasamba niya, o kahit wala siyang sinasamba. May karapatan at laya ang tao kahit ano ang kulay ng kanyang politika.
Bakit mahalagang magkaroon ng universal feature ang UDHR?
Dahil nga tinanggap ito ng maraming bansa, nagiging basehan ito ng mga national at international law.
At dahil may international law, ang mga disputes dito ay dinadala sa international court. Sa international court naman dinidinig ang mga matinding violation sa human rights tulad ng genocide o ethnic cleansing.
Noong 1997, ibinilang si Dred Scott at asawang si Harriet sa St. Louis Walk of Fame. Ang stars at plake ay nakadisplay sa sidewalk ng Delmar Boulevard sa Missouri. Ito ang pagbibigay-pugay sa mga tao mula sa St. Louis, Missouri na malaki o unibersal ang naging ambag sa kultura ng US.
Inaanyayahan ang mga awtor, publisher, o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito’y para mabigyang proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay awtor/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng awtor. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Thursday, March 24, 2011
Buhay na Titik: Copyright bilang Human Right
ni Alvin Buenaventura ng FILCOLS
Copyright bilang Human Right
“Hindi mahalaga ang copyright dahil hindi naman ito nakakain,” sabi ng isang estudyanteng nakausap ko kamakailan.
Ang copyright ay isang salitang binuo ng mga legal expert para ipantawag sa proteksiyon na ibinibigay ng batas sa mga malikhaing tao sa ating lipunan. Binubuo ito ng isang bungkos ng mga karapatan na nakasaad sa Intellectual Property Code of the Philippines. Nakapaloob dito ang Copyright Law o ang batas ukol sa copyright.
Dahil madalas na napapalibutan ng batas at nagiging paksa lamang kapag may mga abogado sa paligid ang copyright, marami ang hindi maka-relate sa mga konsepto nito.
Tama ang estudyante! Hindi nakakain ang copyright. Pero mahalaga pa rin ito. Tulad ng maraming bagay na mahalaga kahit hindi naman nailalaman sa tiyan.
Ang copyright ay binigyang-halaga ng mga international agreement o document bilang kabungkos ng human rights. Ibig sabihin, hindi kumpleto ang listahan ng human rights kung wala ang karapatan ng mga malikhaing tao.
Maraming bansa ang pumirma para mapagtibay ang mga dokumentong ito. Dahil nagkaintindihan at nagkasundo ang mga lider sa international stage, pumayag silang ipatupad ang laman ng mga dokumento sa loob ng kani-kanilang mga bansa.
Isa ang Filipinas sa mga bansang pumirma sa Universal Declaration of Human Rights. Ito ay naganap noon pang 1951. At sumang-ayon din tayo sa International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights na inilabas ng United Nations General Assembly noong 1966.
Sabi sa Artikulo 23.1 ng Universal Declaration of Human Rights, ang lahat ng tao ay may karapatang magtrabaho, may layang pumili ng trabahong gusto niya, magtrabaho sa isang makatarungan at maayos na lugar, at may proteksiyon mula sa pagkawala ng trabaho.
Ibig sabihin ang tao ay may karapatan (human right) na magtrabaho bilang manunulat, kompositor, pintor, manlililok, photographer, at iba pa kung gusto niya. Dahil may laya siyang pumili ng trabaho ayon sa hilig niya. May karapatan din siyang magtrabaho sa isang makatarungan at maayos na lugar, ligtas at may proteksiyon mula sa pagkawala ng trabaho.
Sabi naman sa Artikulo 23.3, may karapatang makatangap ng karampatang bayad mula sa kanyang trabaho ang kahit sinong tao. Para saan ito? Para sa kanyang sarili at para magkaroon siya ng kakayahang mabigyan ang kanyang pamilya ng buhay na disente at may dignidad.
Ibig sabihin, ang author o malikhaing tao na nagtatrabaho nang ayon sa kanyang hilig o talent ay dapat lang tumanggap ng sapat na kita mula sa kanyang isinulat, iginuhit, inililok, at iba pa. Kung libre o walang bayad, paano niya maitataguyod ang sarili at ang kanyang pamilya?
Sabi naman sa Artikulo 27.2, ang lahat ng bansang pumirma sa Universal Declaration of Human Rights ay gagawa ng batas na magbibigay-proteksiyon sa mga karapatang moral at materyal ng mga lumikha ng gawang siyentipiko, pampanitikan o pansining.
Kung ang Artikulo 23 ay para sa lahat ng naghahanapbuhay at ang karapatan (human right) nilang mabuhay nang may dignidad mula sa kanilang pagtatrabaho, ang Artikulo 27 ay direktang binanggit ang human right ng mga lumikha ng gawang siyentipiko, pampanitikan o pansining.
Ano naman ang mga artikulong may kinalaman sa mga author sa International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights? Ito ay ang Artikulo 7 at Artikulo 15.c.
Sa Artikulo 7, nakasaad ang karapatan (human right) ng tao sa karampatang sahod mula sa trabaho. Malinaw rin dito na ang karampatang sahod o bayad ay para sa LAHAT ng nagtatrabaho. LAHAT. Walang etsapuwera. Hindi exempted ang mga author.
Kung ang mga janitor ay nakakatanggap ng sahod sa paglilinis, dapat ang guwardiya ay nakakatangap din ng sahod sa pagbabantay. Ang hindi pagbibigay ng karampatang bayad ay malinaw na violation of human right. Kilabutan kayo kung kayo lang ang kumikita at nabubuhay.
Binanggit din dito ang “equal pay for equal work” at ang halaga ng sapat na kita para mabigyan ang sarili at pamilya ng disenteng pamumuhay. Tandaan, hindi lamang kayo ang may tiyan at pamilya.
Sa Artikulo 15.c, malinaw naman ang obligasyon ng Filipinas na tutukan ang karapatan (human right) ng lahat ng authors ng mga gawang siyentipiko, pampanitikan o pansining na mabigyang-proteksiyon ang kanilang moral at materyal na interes.
Ang mga author ay may tiyan at pamilya rin. Nagbibigay sila ng mga gawang napapakinabangan ng lipunan. Kaya dapat lamang na makinabang din sila. Ika nga “equal pay for equal work.”
Hindi nga nakakain ang copyright pero marami ang nakakapamuhay nang may dignidad dahil sa mga likha tulad ng libro, musika, pelikula, at iba pa. Hindi nga nakakain ang copyright pero maraming pamilya (kasama na ang mga estudyante) ang nakakakain dahil sa mga trabahong umusbong dahil dito.
Inaanyayahan ang mga author, publisher o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito'y para mabigyang-proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay author/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng author. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang safilcols@gmail.com.
Copyright bilang Human Right
“Hindi mahalaga ang copyright dahil hindi naman ito nakakain,” sabi ng isang estudyanteng nakausap ko kamakailan.
Ang copyright ay isang salitang binuo ng mga legal expert para ipantawag sa proteksiyon na ibinibigay ng batas sa mga malikhaing tao sa ating lipunan. Binubuo ito ng isang bungkos ng mga karapatan na nakasaad sa Intellectual Property Code of the Philippines. Nakapaloob dito ang Copyright Law o ang batas ukol sa copyright.
Dahil madalas na napapalibutan ng batas at nagiging paksa lamang kapag may mga abogado sa paligid ang copyright, marami ang hindi maka-relate sa mga konsepto nito.
Tama ang estudyante! Hindi nakakain ang copyright. Pero mahalaga pa rin ito. Tulad ng maraming bagay na mahalaga kahit hindi naman nailalaman sa tiyan.
Ang copyright ay binigyang-halaga ng mga international agreement o document bilang kabungkos ng human rights. Ibig sabihin, hindi kumpleto ang listahan ng human rights kung wala ang karapatan ng mga malikhaing tao.
Maraming bansa ang pumirma para mapagtibay ang mga dokumentong ito. Dahil nagkaintindihan at nagkasundo ang mga lider sa international stage, pumayag silang ipatupad ang laman ng mga dokumento sa loob ng kani-kanilang mga bansa.
Isa ang Filipinas sa mga bansang pumirma sa Universal Declaration of Human Rights. Ito ay naganap noon pang 1951. At sumang-ayon din tayo sa International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights na inilabas ng United Nations General Assembly noong 1966.
Sabi sa Artikulo 23.1 ng Universal Declaration of Human Rights, ang lahat ng tao ay may karapatang magtrabaho, may layang pumili ng trabahong gusto niya, magtrabaho sa isang makatarungan at maayos na lugar, at may proteksiyon mula sa pagkawala ng trabaho.
Ibig sabihin ang tao ay may karapatan (human right) na magtrabaho bilang manunulat, kompositor, pintor, manlililok, photographer, at iba pa kung gusto niya. Dahil may laya siyang pumili ng trabaho ayon sa hilig niya. May karapatan din siyang magtrabaho sa isang makatarungan at maayos na lugar, ligtas at may proteksiyon mula sa pagkawala ng trabaho.
Sabi naman sa Artikulo 23.3, may karapatang makatangap ng karampatang bayad mula sa kanyang trabaho ang kahit sinong tao. Para saan ito? Para sa kanyang sarili at para magkaroon siya ng kakayahang mabigyan ang kanyang pamilya ng buhay na disente at may dignidad.
Ibig sabihin, ang author o malikhaing tao na nagtatrabaho nang ayon sa kanyang hilig o talent ay dapat lang tumanggap ng sapat na kita mula sa kanyang isinulat, iginuhit, inililok, at iba pa. Kung libre o walang bayad, paano niya maitataguyod ang sarili at ang kanyang pamilya?
Sabi naman sa Artikulo 27.2, ang lahat ng bansang pumirma sa Universal Declaration of Human Rights ay gagawa ng batas na magbibigay-proteksiyon sa mga karapatang moral at materyal ng mga lumikha ng gawang siyentipiko, pampanitikan o pansining.
Kung ang Artikulo 23 ay para sa lahat ng naghahanapbuhay at ang karapatan (human right) nilang mabuhay nang may dignidad mula sa kanilang pagtatrabaho, ang Artikulo 27 ay direktang binanggit ang human right ng mga lumikha ng gawang siyentipiko, pampanitikan o pansining.
Ano naman ang mga artikulong may kinalaman sa mga author sa International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights? Ito ay ang Artikulo 7 at Artikulo 15.c.
Sa Artikulo 7, nakasaad ang karapatan (human right) ng tao sa karampatang sahod mula sa trabaho. Malinaw rin dito na ang karampatang sahod o bayad ay para sa LAHAT ng nagtatrabaho. LAHAT. Walang etsapuwera. Hindi exempted ang mga author.
Kung ang mga janitor ay nakakatanggap ng sahod sa paglilinis, dapat ang guwardiya ay nakakatangap din ng sahod sa pagbabantay. Ang hindi pagbibigay ng karampatang bayad ay malinaw na violation of human right. Kilabutan kayo kung kayo lang ang kumikita at nabubuhay.
Binanggit din dito ang “equal pay for equal work” at ang halaga ng sapat na kita para mabigyan ang sarili at pamilya ng disenteng pamumuhay. Tandaan, hindi lamang kayo ang may tiyan at pamilya.
Sa Artikulo 15.c, malinaw naman ang obligasyon ng Filipinas na tutukan ang karapatan (human right) ng lahat ng authors ng mga gawang siyentipiko, pampanitikan o pansining na mabigyang-proteksiyon ang kanilang moral at materyal na interes.
Ang mga author ay may tiyan at pamilya rin. Nagbibigay sila ng mga gawang napapakinabangan ng lipunan. Kaya dapat lamang na makinabang din sila. Ika nga “equal pay for equal work.”
Hindi nga nakakain ang copyright pero marami ang nakakapamuhay nang may dignidad dahil sa mga likha tulad ng libro, musika, pelikula, at iba pa. Hindi nga nakakain ang copyright pero maraming pamilya (kasama na ang mga estudyante) ang nakakakain dahil sa mga trabahong umusbong dahil dito.
Inaanyayahan ang mga author, publisher o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito'y para mabigyang-proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay author/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng author. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang safilcols@gmail.com.
Wednesday, March 9, 2011
Buhay na Titik: Copyright at ang Universal Declaration of Human Rights
ni Alvin Buenaventura ng FILCOLS
Copyright at ang Universal Declaration of Human Rights
Ang dokumentong Universal Declaration of Human Rights ay binuo at pinagtibay ng United Nations noong 1948. Tatlong taon matapos ang World War II ay nagbigay ng iisang pahayag ang mga bansa sa buong mundo na tapos na ang panahon ng pagsasawalang-bahala sa karapatan ng bawat tao.
Alam natin mula sa kasaysayan na naging malupit at madugo ang mga pangyayari noong World War II. Sa Europe ay pinangunahan ni Adolf Hitler ng Nazi Germany at ni Benito Mussolini ng Fascist Italy ang pagtrato sa bawat tao bilang mga kasangkapan lamang para maisagawa ang pananakop sa buong mundo. Sa Asia ay pinangunahan naman ito ni Emperor Hirohito ng Japan. Ibig sabihin, nang mga panahon na ito, may halaga lamang ang tao kung siya ay nakakatulong o nagagamit sa pangarap ng mga nabanggit na pinuno na maging Masters of the World.
Ang sinumang humahadlang o sumusuway sa pagkamit sa pangarap na ito ay pinagmamalupitan. Kinakamkam ang lahat ng ari-arian, kinukulong pati na ang kanilang mga mahal sa buhay, at kinikitil ang buhay.
Hindi lamang isa o dalawang tao ang naging biktima ng ganitong uri ng karahasan. Walang pinipili ang mga mapaniil: lalaki, babae, bata, matanda, pari, madre, rabbi, manunulat, propesor, sundalo, o pulubi man.
Ang mga manunulat ay hindi maaaring magpahayag ng totoong damdamin. Ang State propaganda lamang ang maaaring gumawa nito. Ang mga pintor ay hindi puwedeng gumuhit ng kahit ano na bugso ng inspirasyon. Tanging ang magpapaganda lamang sa imahen ng mga taong nasa kapangyarihan ang maaaring iguhit ng mga pintor.
Milyon-milyon ang kinulong at namatay sa loob ng mga concentration camp. Ang tao ay itinuring na pinagkukunan ng resources lamang. Ang mga gintong ipin ay binubunot para lusawin bilang alahas. Ang mga malakas ay ginagawang manggagawa sa mga pagawaan ng bala at iba pang gamit sa gera. At kapag nagkasakit at mahina na ang isang tao ay dadalhin sa malalaking oven para sunugin. Ang mga buhok sa katawan ay binubunot at inaahit para lamang gawing lining sa mga boots at jacket ng mga sundalong Nazi na nakikipaglaban sa gera sa Russia. Pagkatapos, kapag kalbo na ang mga ito, papatayin sila at susunugin sa mga oven. Ang abo naman ay ginagawang panambak sa mga kalsada.
Ito ay malinaw na pagsasawalang-bahala sa karapatan ng mga tao. Ngunit may mga nagningning na hiyas sa gitna ng kadiliman ng panahong ito tulad na lamang ni Anne Frank na namatay sa concentration camp subalit ang aklat niyang “Diary of a Young Girl” ay patuloy na binabasa ngayon. Marami ring naging santo sa gitna ng impiyernong ito tulad ni St. Maximillian Kolbe na ibinigay ang sariling buhay kapalit ang paglaya ng isang Hudyo. Si Kolbe ay isang paring Pransiskano at nakulong kasama ang mga Hudyo sa isang concentration camp.
Pagkatapos ng kabaliwang dulot ng gera ay nagkasundo ang mga pinuno ng mga bansa na tapos na't hindi na mauulit pa ang panahon ng pinakamalupit na karahasan.
Ang United Nations ang siyang nagtipon sa mga pinuno at nagdeklara na ang dokumentong Universal Declaration of Human Rights ang siyang magiging batayan ng mga batas na makatao, mga patakaran ng Estado na magbibigay-proteksiyon at paggalang sa karapatang pantao.
Inaanyayahan ang mga author, publisher o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS para mabigyang-proteksiyon ang kanilang mga gawa. Wala pong membership fee. Ang mahalaga ay mayroon kayong published works (para sa mga author) at nasa inyo ang kapangyarihang mag-manage ng copyright kung heirs kayo ng isang author. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Copyright at ang Universal Declaration of Human Rights
Ang dokumentong Universal Declaration of Human Rights ay binuo at pinagtibay ng United Nations noong 1948. Tatlong taon matapos ang World War II ay nagbigay ng iisang pahayag ang mga bansa sa buong mundo na tapos na ang panahon ng pagsasawalang-bahala sa karapatan ng bawat tao.
Alam natin mula sa kasaysayan na naging malupit at madugo ang mga pangyayari noong World War II. Sa Europe ay pinangunahan ni Adolf Hitler ng Nazi Germany at ni Benito Mussolini ng Fascist Italy ang pagtrato sa bawat tao bilang mga kasangkapan lamang para maisagawa ang pananakop sa buong mundo. Sa Asia ay pinangunahan naman ito ni Emperor Hirohito ng Japan. Ibig sabihin, nang mga panahon na ito, may halaga lamang ang tao kung siya ay nakakatulong o nagagamit sa pangarap ng mga nabanggit na pinuno na maging Masters of the World.
Ang sinumang humahadlang o sumusuway sa pagkamit sa pangarap na ito ay pinagmamalupitan. Kinakamkam ang lahat ng ari-arian, kinukulong pati na ang kanilang mga mahal sa buhay, at kinikitil ang buhay.
Hindi lamang isa o dalawang tao ang naging biktima ng ganitong uri ng karahasan. Walang pinipili ang mga mapaniil: lalaki, babae, bata, matanda, pari, madre, rabbi, manunulat, propesor, sundalo, o pulubi man.
Ang mga manunulat ay hindi maaaring magpahayag ng totoong damdamin. Ang State propaganda lamang ang maaaring gumawa nito. Ang mga pintor ay hindi puwedeng gumuhit ng kahit ano na bugso ng inspirasyon. Tanging ang magpapaganda lamang sa imahen ng mga taong nasa kapangyarihan ang maaaring iguhit ng mga pintor.
Milyon-milyon ang kinulong at namatay sa loob ng mga concentration camp. Ang tao ay itinuring na pinagkukunan ng resources lamang. Ang mga gintong ipin ay binubunot para lusawin bilang alahas. Ang mga malakas ay ginagawang manggagawa sa mga pagawaan ng bala at iba pang gamit sa gera. At kapag nagkasakit at mahina na ang isang tao ay dadalhin sa malalaking oven para sunugin. Ang mga buhok sa katawan ay binubunot at inaahit para lamang gawing lining sa mga boots at jacket ng mga sundalong Nazi na nakikipaglaban sa gera sa Russia. Pagkatapos, kapag kalbo na ang mga ito, papatayin sila at susunugin sa mga oven. Ang abo naman ay ginagawang panambak sa mga kalsada.
Ito ay malinaw na pagsasawalang-bahala sa karapatan ng mga tao. Ngunit may mga nagningning na hiyas sa gitna ng kadiliman ng panahong ito tulad na lamang ni Anne Frank na namatay sa concentration camp subalit ang aklat niyang “Diary of a Young Girl” ay patuloy na binabasa ngayon. Marami ring naging santo sa gitna ng impiyernong ito tulad ni St. Maximillian Kolbe na ibinigay ang sariling buhay kapalit ang paglaya ng isang Hudyo. Si Kolbe ay isang paring Pransiskano at nakulong kasama ang mga Hudyo sa isang concentration camp.
Pagkatapos ng kabaliwang dulot ng gera ay nagkasundo ang mga pinuno ng mga bansa na tapos na't hindi na mauulit pa ang panahon ng pinakamalupit na karahasan.
Ang United Nations ang siyang nagtipon sa mga pinuno at nagdeklara na ang dokumentong Universal Declaration of Human Rights ang siyang magiging batayan ng mga batas na makatao, mga patakaran ng Estado na magbibigay-proteksiyon at paggalang sa karapatang pantao.
Inaanyayahan ang mga author, publisher o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS para mabigyang-proteksiyon ang kanilang mga gawa. Wala pong membership fee. Ang mahalaga ay mayroon kayong published works (para sa mga author) at nasa inyo ang kapangyarihang mag-manage ng copyright kung heirs kayo ng isang author. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Wednesday, November 10, 2010
Buhay na Titik: Karapatang Pantao ng mga Awtor
ni Alvin J. Buenaventura ng FILCOLS
Karapatang Pantao ng mga Awtor
Madalas na ang pinagtutuunan ng pansin ng media ay ang human rights violations na dinadanas ng mga journalist at political detainee.
Madali at madalas kasi itong pag-usapan sa radyo o TV. Konting paliwanag lang
ang kailangan kapag mayroong napatay o na-torture, nauunawaan agad ng manonood o tagapakinig ang kahulugan ng human rights. Ika nga, e, plain and simple na
paglabag sa karapatang pantao once na nawalan nang buhay ang tao o kaya ay
sarado na ang mata dahil sa bugbog.
Alam mo bang talamak din ang violations sa human rights ng mga awtor?
Iyan ay sa tuwing hindi sila nababayaran nang sapat!
Teka, teka hindi ka ba nagulat na may human rights din pala ang mga
awtor? Oo naman. Kapag gumamit ka ng akda ng isang awtor o art work ng
isang artist nang walang paalam o sapat na bayad ay nilalabag mo ang
kanyang human rights.
Ayon sa Universal Declaration of Human Rights na inilabas ng United
Nations, ang lahat ng tao ay may karapatang magtrabaho, may layang
pumili ng trabahong gusto niya, magtrabaho sa isang makatarungan at
maayos na lugar, at may proteksiyon laban sa pagkawala ng trabaho. (Artikulo
23.1).
Ang awtor na nagsusulat ng tula, nobela, artikulo, o teksbuk ay
nagtatrabaho rin, hindi ba? Ang pagsusulat ang kanyang kabuhayan upang mapanatiling malakas ang katawan (may pambili ng makakain) at maitaguyod ang pamilya. Ganito rin ang awtor ng painting, drowing, o visual arts. Ito rin ang pinagmumulan ng kita nila para mapakain ang sarili at pamilya.
Kung hindi magiging sapat o tama ang bayad sa awtor, ito ang magiging
dahilan para siya at ang kanyang pamilya ay hindi makakain nang tama o sapat.
Malinaw rin ito sa Universal Declaration of Human Rights kung saan
sinabing ang sinumang nagtatrabaho ay dapat na makatanggap ng just at
favorable na suweldo para sa kanyang sarili at para magkaroon siya ng
kakayahan na bigyan ang kanyang pamilya ng "existence worthy of human
dignity" (Artikulo 23.3).
Ang awtor ng gawang siyentipiko tulad ng scientific articles o
libro, mga gawang panliteratura tulad ng mga tula o nobela, mga gawang
pansining tulad ng mga painting o drowing na nailathala ay nagkakaroon ng
moral at material na interes sa kanilang mga gawa (Artikulo 27.2).
Ang moral na interes ay nagbibigay-karapatan sa awtor na makilala bilang
siyang pinagmulan ng gawa. Bilang "ama" o "ina" ng gawa, dapat lang na
makilala siyang awtor nito. At kasama rito ang pagbibigay-pahintulot sa sinuman na nais gumamit ng kanyang gawa.
Ang materyal na interes naman ay karapatan ng awtor na kumita sa kanyang gawa
dahil ito nga ang kanyang hanapbuhay.
Ano kaya ang mararamdaman mo kung trabaho ka lang nang trabaho pero wala
ka namang suweldo?
Ganito rin ang lagay ang mga awtor. Ang kabuhayan nila ay ang
gumawa ng mga akda o likha. Dahat lang na kumita sila nang sapat dahil
ito ay kasama sa kanilang karapatan bilang mga tagapaglikha.
Subukan mong hindi magbayad sa turon na niluto at ngayon ay ibinebenta ng biyenan mo at siguradong malaking away ito. Bakit? Siyempre, kabuhayan niya ito at dapat lang namang magbayad ka.
Kaya sa susunod na gagamit ka ng akda o likha, pakaisipin mo ang kabuhayan at human rights ng mga lumikha nito.
Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Karapatang Pantao ng mga Awtor
Madalas na ang pinagtutuunan ng pansin ng media ay ang human rights violations na dinadanas ng mga journalist at political detainee.
Madali at madalas kasi itong pag-usapan sa radyo o TV. Konting paliwanag lang
ang kailangan kapag mayroong napatay o na-torture, nauunawaan agad ng manonood o tagapakinig ang kahulugan ng human rights. Ika nga, e, plain and simple na
paglabag sa karapatang pantao once na nawalan nang buhay ang tao o kaya ay
sarado na ang mata dahil sa bugbog.
Alam mo bang talamak din ang violations sa human rights ng mga awtor?
Iyan ay sa tuwing hindi sila nababayaran nang sapat!
Teka, teka hindi ka ba nagulat na may human rights din pala ang mga
awtor? Oo naman. Kapag gumamit ka ng akda ng isang awtor o art work ng
isang artist nang walang paalam o sapat na bayad ay nilalabag mo ang
kanyang human rights.
Ayon sa Universal Declaration of Human Rights na inilabas ng United
Nations, ang lahat ng tao ay may karapatang magtrabaho, may layang
pumili ng trabahong gusto niya, magtrabaho sa isang makatarungan at
maayos na lugar, at may proteksiyon laban sa pagkawala ng trabaho. (Artikulo
23.1).
Ang awtor na nagsusulat ng tula, nobela, artikulo, o teksbuk ay
nagtatrabaho rin, hindi ba? Ang pagsusulat ang kanyang kabuhayan upang mapanatiling malakas ang katawan (may pambili ng makakain) at maitaguyod ang pamilya. Ganito rin ang awtor ng painting, drowing, o visual arts. Ito rin ang pinagmumulan ng kita nila para mapakain ang sarili at pamilya.
Kung hindi magiging sapat o tama ang bayad sa awtor, ito ang magiging
dahilan para siya at ang kanyang pamilya ay hindi makakain nang tama o sapat.
Malinaw rin ito sa Universal Declaration of Human Rights kung saan
sinabing ang sinumang nagtatrabaho ay dapat na makatanggap ng just at
favorable na suweldo para sa kanyang sarili at para magkaroon siya ng
kakayahan na bigyan ang kanyang pamilya ng "existence worthy of human
dignity" (Artikulo 23.3).
Ang awtor ng gawang siyentipiko tulad ng scientific articles o
libro, mga gawang panliteratura tulad ng mga tula o nobela, mga gawang
pansining tulad ng mga painting o drowing na nailathala ay nagkakaroon ng
moral at material na interes sa kanilang mga gawa (Artikulo 27.2).
Ang moral na interes ay nagbibigay-karapatan sa awtor na makilala bilang
siyang pinagmulan ng gawa. Bilang "ama" o "ina" ng gawa, dapat lang na
makilala siyang awtor nito. At kasama rito ang pagbibigay-pahintulot sa sinuman na nais gumamit ng kanyang gawa.
Ang materyal na interes naman ay karapatan ng awtor na kumita sa kanyang gawa
dahil ito nga ang kanyang hanapbuhay.
Ano kaya ang mararamdaman mo kung trabaho ka lang nang trabaho pero wala
ka namang suweldo?
Ganito rin ang lagay ang mga awtor. Ang kabuhayan nila ay ang
gumawa ng mga akda o likha. Dahat lang na kumita sila nang sapat dahil
ito ay kasama sa kanilang karapatan bilang mga tagapaglikha.
Subukan mong hindi magbayad sa turon na niluto at ngayon ay ibinebenta ng biyenan mo at siguradong malaking away ito. Bakit? Siyempre, kabuhayan niya ito at dapat lang namang magbayad ka.
Kaya sa susunod na gagamit ka ng akda o likha, pakaisipin mo ang kabuhayan at human rights ng mga lumikha nito.
Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.
Subscribe to:
Posts (Atom)