Buhay na Titik: Pagpo-promote ng Hilig sa Pagbabasa

ni Alvin J. Buenaventura ng FILCOLS

Pagpo-promote ng Hilig sa Pagbabasa

Ang pagbabasa ay hindi natural sa tao. Oo, ang pagbabasa ay isang habit na dapat na ma-develop sa isang tao sapagkat hindi tayo ipinanganak na marunong magbasa ng mga letra, salita, at pangungusap. Lalo namang hindi tayo ipinanganak na mahilig magbasa.

Ang natural sa tao ay ang kumuha ng impormasyon mula sa hugis at kulay ng mga ulap, mula sa ihip ng hangin, mula sa init o lamig ng panahon. Ginagamit natin ang mga impormasyon mula sa kalikasan para ma-predict ang panahon.

Natural din sa tao ang makakuha ng impormasyon mula sa facial expression ng ibang tao. Alam ng mga bata kung galit si Nanay. Alam naman ni Nanay kung natutuwa si Bunso.

Kung hindi natural ang pagbabasa sa tao ay bakit kailangan nating matutong magbasa ng mga libro at iba pang reading material?

Kailangan nating magbasa dahil may mahahalagang impormasyon na nakabaon sa mga reading material. At ang ganitong impormasyon ay kailangan natin para lalo pang umunlad.

Ang mga nasa business sector ay puwedeng kumita nang malaki dahil sa tamang impormasyon. Puwede rin silang malugi kung hindi sapat ang kanilang impormasyon. Kaya dapat madalas silang magbasa ng mga magasin, journal, diyaryo, business website, at iba pa.

Ang isang mahirap na bata na matiyagang nag-aral at naging magaling sa pagbabasa ay madaling makakahanap ng trabahong magiging daan sa pag-ahon sa kahirapan.

Ang pag-shoot ng bola ng basketball ay dapat na madalas na pina-praktis. Puwedeng palpak sa unang tira, pero sa madalas na praktis ay madali na ring makaka-shoot. Ito ang dahilan kung bakit kailangan ng regular na praktis ng mga basketbolista at iba pang atleta.

Ganito rin dapat ang gawin ng mga bata o matandang nais na ma-develop ang hilig sa pagbabasa. Maliban sa diyaryo, magsimula ka sa mga babasahin tulad ng “It’s a Mens World” ni Bebang Siy at “Ligo na U, Lapit na Me” ni Eros Atalia. Tapos isunod mo na ang mga libro nina Bob Ong na “Ang mga Kaibigan ni Mama Susan,” Jun Cruz Reyes na “Ang Huling Dalagang Bukid at ang Authobiography na Mali: Isang Imbestigasyon” at Jun Balde na “100 Kislap.”

Ang pagpo-promote ng hilig sa pagbabasa ay kinakarir ngayon ng National Book Development Board. Meron silang mga poster na naghihikayat sa mga kabataan na magbasa. Meron silang book club kung saan tinatalakay ang mga bagong aklat. At meron ding Booklatan sa Bayan para mag-train ng mga guro at daycare worker ukol sa mga bagong paraan para ituro ang pagbabasa.

Katuwang ng NBDB sa pagpapaunlad ng industriya ang FILCOLS. Para mas maging malalim at malusog ang iyong kaalaman, bisitahin ang websites namin: www.filcols.blogspot.com at www.nbdb.gov.ph.

Inaanyayahan ang mga awtor, publisher, o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito’y para mabigyang proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay awtor/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng awtor. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.

Buhay na Titik: World Intellectual Property Day

ni Alvin J. Buenaventura ng FILCOLS

World Intellectual Property Day

Alam mo ba na ang intellectual property (IP) ay sumasaklaw sa ating buong buhay?

IP is everywhere.

Bago ka lumabas ng bahay ay naliligo at nagtu-toothbrush ka. (Dapat lang kung hindi ay huhulihin ka ni Mamang Pulis dahil sa pagkakaroon ng bawal na paputok). Ang shampoo mo ay IP. Ang pangalan nito ay pinag-isipan at naka-rehistro bilang trademark. Ang formula nito para makatanggal ng balakubak ay bunga rin ng isip ng mga imbentor at naka-rehistro naman bilang patent. Ang disenyo o art work sa label ay mula sa mga malikhaing artist at napoprotektahan sila ng copyright.

Ang IP ay mga creation of the human mind. Ang pangmumog mo para fresh breath ka ay IP. Ang inilalagay mo sa kilikili para labanan ang anghit ay IP. Ang ipinapahid mo sa balat para mawala ang buni ay IP. Ang pampaputi ni Mommy ay IP. Ang milk formula ni Baby ay IP. Ang alak ni Daddy ay IP rin. IP ang music, pelikula, at TV shows na tinatangkilik ng biyenan mo. Ang libro para ka matuto ay IP. Ang sasakyan, building, TV, ref, radio, computer, cellphone ay IP.

Kaya nga IP is everywhere.

Mula umaga hanggang gabi ay pinagagaan ng IP ang buhay mo. Inaaliw at tinuturuan ka ng IP.

Nakapaloob sa IP ang patent, trademark, at copyright. Ito ang tatlong pangunahing pangkat ng IP. Ang patent ay ibinibigay sa mga imbensiyon o proseso na solusyon sa problema ng tao. Ang trademark ay proteksiyon para sa mga tatak ng produkto. Servicemark naman para sa mga service. At copyright ang proteksiyon ng batas para sa mga libro, music, pelikula, at iba pang masining na gawa.

Ang IP ay nakakapagbigay ng trabaho sa maraming tao. Halimbawa, ang Visprint ay dating taga-imprenta ng mga resibo at calling card sa Recto. Konti lang ang tanggap nilang trabaho kaya konti lang ang tauhan nila.

Dahil sa mga libro ni Bob Ong ay lumaki ang kanilang operasyon, nagbigay ito ng trabaho sa maraming tao, at nakapagtayo ng mas magandang opisina sa Pasay. Marami sa kanilang mga tauhan ay mula pa sa Pampanga, ang hometown ng may-ari ng Visprint.

Ang mga negosyong naitayo dahil sa IP ay nakakapagbayad ng buwis na ginagamit ng gobyerno sa basic services tulad ng mga health center, bagong tulay, at pagpapaaral nang libre sa mga pampublikong paaralan tulad ng University of the Philippines.

Isa sa pagpapahalaga sa IP ay ang di pagtangkilik sa mga peke o pirated na produkto. Ang mga namimirata ay gumagawa ng produktong walang permit ng may-ari ng IP. Ibig sabihin ninanakaw nila ang IP ng iba. Kapag peke ang binili mo, ang kumikita ay ang nagnakaw ng IP.


Kung ang mga libro ni Bob Ong ay ipapa-photocopy mo bilang “book alike,” mawawalan ng kita hindi lang ang author kundi ang publisher na Visprint. Dahil walang kita ang publisher ay wala silang maipapasuweldo sa mga tauhan nila. Na magiging dahilan para mag-lay-off at pauwiin na lang nila ang mga tauhan sa Pampanga.

Sabi nga, “piracy is a job killer, a business killer.”

Dahil dito ay wala ring buwis na maibabayad sa gobyerno kaya hihina o lalong kakaunti ang serbisyo para sa mga may sakit, walang pangkumpuni ng tulay, mawawalan ng pantustos sa mga public school. Kakaunti ang kayang papag-aralin sa UP.

Simula noong 2001, itinalaga ng World Intellectual Property Organization (WIPO) ang Abril 26 bilang World Intellectual Property Day. Ang layon ng pagdiriwang ay maiangat ang awareness ng mga tao sa papel ng IP sa pang-araw-araw na buhay at maipakita ang halaga ng kontribusyon ng authors at inventors sa pag-unlad ng bayan.

At ngayong alam mo nang ang IP ay mahalagang parte ng ating buhay at ng ating bayan, hikayatin mo ang biyenan mong bumili lang ng genuine products. Para marami siyang mapag-aral sa UP at iba pang government funded na paaralan.

Inaanyayahan ang mga awtor, publisher, o tagapagmana ng copyright na sumali sa FILCOLS. Ito’y para mabigyang proteksiyon ang kanilang mga akda. Kailangan lamang ay mayroon kayong published works kung kayo ay awtor/publisher o nasa inyo ang kapangyarihang magmanage kung heirs kayo ng awtor. Wala pong membership fee. Kung may tanong hinggil sa tinalakay na paksa, mag-email lamang sa filcols@gmail.com.